Odwyk narkotykowy - co warto wiedzieć przed rozpoczęciem terapii?

Decyzja o rozpoczęciu odwyku narkotykowego często pojawia się dopiero wtedy, gdy kolejne próby samodzielnego przerwania używania substancji kończą się powrotem do nałogu. Osoba uzależniona albo jej bliscy zaczynają wtedy szukać informacji o tym, jak wygląda leczenie, czy potrzebny jest detoks, ile może potrwać pobyt w ośrodku i co właściwie dzieje się po odstawieniu narkotyków.

Warto przede wszystkim rozróżnić dwa etapy. Detoks narkotykowy służy przede wszystkim ustabilizowaniu stanu pacjenta po odstawieniu substancji i przejściu przez objawy abstynencyjne. Odwyk rozumiany szerzej obejmuje natomiast dalszą terapię, podczas której osoba uzależniona pracuje nad mechanizmami prowadzącymi do używania narkotyków i przygotowuje się do funkcjonowania po zakończeniu leczenia.

Nie każdy pacjent rozpoczyna leczenie w dokładnie taki sam sposób. Duże znaczenie ma rodzaj przyjmowanych substancji, długość uzależnienia, częstotliwość używania, aktualny stan fizyczny i psychiczny oraz wcześniejsze próby odstawienia.

Odwyk narkotykowy w skrócie

Przed rozpoczęciem leczenia warto wiedzieć, że:

• detoks i terapia uzależnienia nie są tym samym,
• nie każdy pacjent wymaga identycznego sposobu odstawienia substancji,
• przed przyjęciem należy dokładnie poinformować ośrodek o używanych narkotykach i lekach,
• sam detoks nie rozwiązuje problemu uzależnienia,
• właściwa terapia rozpoczyna się od pracy nad przyczynami, mechanizmami i konsekwencjami używania,
• długość leczenia zależy od sytuacji konkretnej osoby,
• po zakończeniu pobytu warto mieć przygotowany plan dalszego wsparcia.

Pierwszy kontakt z ośrodkiem nie musi oznaczać natychmiastowego rozpoczęcia terapii. Może służyć ocenie sytuacji i ustaleniu, jaki powinien być kolejny krok.

Co właściwie oznacza odwyk narkotykowy?

Określenie „odwyk narkotykowy” jest często używane bardzo szeroko. Dla jednej osoby oznacza kilkudniowe odstawienie narkotyków, dla innej kilkutygodniowy pobyt w ośrodku.

W praktyce warto rozdzielić dwa podstawowe elementy leczenia.

Pierwszym może być etap związany z odstawieniem substancji i ustabilizowaniem stanu organizmu. Jeżeli pacjent znajduje się w ciągu, doświadcza nasilonych objawów abstynencyjnych albo jego stan wymaga obserwacji, przed rozpoczęciem właściwej terapii może być potrzebna detoksykacja.

Drugim etapem jest leczenie samego uzależnienia. To proces terapeutyczny dotyczący między innymi głodu narkotykowego, sposobów reagowania na stres, relacji, emocji, sytuacji prowadzących do używania i mechanizmów utrudniających trwałą abstynencję.

Dlatego samo przerwanie przyjmowania narkotyków jest bardzo ważnym krokiem, ale zazwyczaj nie kończy procesu wychodzenia z uzależnienia.

Czy każdy odwyk narkotykowy zaczyna się od detoksu?

Nie.

Potrzeba przeprowadzenia detoksu zależy od sytuacji pacjenta. Znaczenie ma między innymi:

• rodzaj używanej substancji,
• częstotliwość i długość używania,
• moment przyjęcia ostatniej dawki,
• objawy pojawiające się po odstawieniu,
• używanie kilku substancji jednocześnie,
• przyjmowanie alkoholu lub leków razem z narkotykami,
• ogólny stan zdrowia,
• wcześniejsze komplikacje podczas prób odstawienia.

Osoba, która od pewnego czasu nie używa substancji i znajduje się w stabilnym stanie, może nie wymagać takiego samego postępowania jak pacjent przyjmujący narkotyki jeszcze w dniu zgłoszenia się po pomoc.

Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia ważna jest kwalifikacja. Nie warto samodzielnie zakładać, że potrzebny będzie określony rodzaj detoksu tylko dlatego, że taki przebieg leczenia miała inna osoba.

Jak przygotować się do pierwszej rozmowy z ośrodkiem?

Im dokładniejsze informacje otrzyma placówka, tym łatwiej wstępnie ocenić sytuację.

Przed rozmową warto przygotować informacje dotyczące:

• rodzaju używanych narkotyków,
• częstotliwości przyjmowania,
• przybliżonych dawek,
• czasu trwania problemu,
• momentu ostatniego użycia,
• innych przyjmowanych substancji,
• alkoholu,
• stosowanych leków,
• chorób przewlekłych,
• wcześniejszych detoksów i terapii,
• wcześniejszych objawów odstawienia,
• aktualnego stanu psychicznego.

Nie warto ukrywać używania dodatkowych substancji. Informacja, że oprócz narkotyków pacjent regularnie przyjmuje określone leki albo pije alkohol, może mieć duże znaczenie dla sposobu dalszego postępowania.

Podobnie należy poinformować o wcześniejszych trudnych doświadczeniach podczas odstawienia.

Jak wygląda początek odwyku narkotykowego?

Nie istnieje jeden schemat identyczny dla wszystkich pacjentów.

Początek leczenia powinien służyć przede wszystkim zebraniu informacji o uzależnieniu i aktualnym stanie osoby zgłaszającej się po pomoc.

Ocenia się między innymi:

• jakie substancje były używane,
• jak długo trwa problem,
• czy występują objawy odstawienia,
• jaki jest ogólny stan pacjenta,
• czy konieczne jest wcześniejsze ustabilizowanie stanu,
• czy można rozpocząć właściwą terapię.

Jeżeli potrzebny jest detoks, pierwszym celem jest przejście przez etap odstawienia i stworzenie warunków do dalszego leczenia.

Jeżeli pacjent nie wymaga detoksykacji, może przejść bezpośrednio do dalszego programu terapeutycznego.

Detoks narkotykowy a leczenie narkomanii - czym się różnią?

To jedno z najważniejszych rozróżnień dla osoby szukającej pomocy.

Detoks koncentruje się przede wszystkim na stanie pacjenta po przerwaniu przyjmowania substancji.

Leczenie narkomanii dotyczy natomiast znacznie szerszego problemu uzależnienia.

Podczas terapii pacjent może pracować między innymi nad:

• rozpoznawaniem sytuacji prowadzących do używania,
• głodem narkotykowym,
• sposobami radzenia sobie z napięciem,
• emocjami,
• relacjami z innymi ludźmi,
• konsekwencjami uzależnienia,
• zmianą codziennych nawyków,
• zapobieganiem nawrotom,
• planem dalszego życia po zakończeniu leczenia.

Jeżeli pacjent przejdzie jedynie detoks i wróci do wcześniejszego sposobu funkcjonowania, wiele czynników prowadzących do używania substancji pozostanie niezmienionych.

Dlatego detoks warto traktować jako możliwy etap przygotowujący do leczenia, a nie jako jego zamiennik.

Ile trwa odwyk narkotykowy?

Nie da się wskazać jednej długości właściwej dla wszystkich osób.

Trzeba przede wszystkim odróżnić długość detoksu od długości całej terapii.

Czas potrzebny na ustabilizowanie pacjenta może zależeć od rodzaju narkotyków, długości ich przyjmowania, aktualnego stanu zdrowia oraz nasilenia objawów związanych z odstawieniem.

Sam program terapii jest zwykle znacznie dłuższym procesem.

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na odpowiedzi dotyczącej pierwszego etapu leczenia, przeczytaj również: ile trwa detoks narkotykowy i od czego to zależy.

Nie warto jednak wybierać ośrodka wyłącznie na podstawie deklarowanej liczby dni. Ważniejsze jest to, co dzieje się podczas pobytu i jaki plan pacjent otrzymuje po jego zakończeniu.

Jak wygląda terapia podczas odwyku?

Po ustabilizowaniu stanu pacjenta rozpoczyna się najważniejszy etap dotyczący samego uzależnienia.

W zależności od programu placówki stosowana może być między innymi praca indywidualna, grupowa i psychoedukacja.

Celem nie jest wyłącznie przekonanie pacjenta, że narkotyki mu szkodzą. Osoba uzależniona często już wcześniej zdaje sobie sprawę z negatywnych konsekwencji używania, a mimo to nadal sięga po substancję.

Właściwa terapia uzależnień powinna pomagać zrozumieć mechanizmy odpowiadające za podtrzymywanie nałogu i wypracować inne sposoby reagowania na sytuacje, które wcześniej kończyły się użyciem narkotyków.

Duże znaczenie ma także przygotowanie do okresu po opuszczeniu ośrodka.

Czy do odwyku trzeba być całkowicie zmotywowanym?

Silna motywacja do zmiany pomaga w terapii, ale w praktyce nie każda osoba rozpoczynająca leczenie jest od początku w pełni przekonana do abstynencji.

Pacjent może jednocześnie:

• dostrzegać szkody powodowane przez narkotyki,
• chcieć poprawić relacje z rodziną,
• obawiać się życia bez substancji,
• odczuwać silny głód,
• wątpić w możliwość trwałej zmiany.

Taka ambiwalencja nie jest czymś niezwykłym.

Istotne jest natomiast rzeczywiste uczestniczenie w procesie i gotowość do przyglądania się własnemu sposobowi funkcjonowania.

Jak wybrać ośrodek odwykowy?

Przed podjęciem decyzji nie warto kierować się wyłącznie wyglądem budynku, ceną albo odległością od miejsca zamieszkania.

Warto zapytać między innymi:

Czy przed przyjęciem odbywa się kwalifikacja?

Placówka powinna zebrać podstawowe informacje o używanych substancjach i stanie pacjenta.

Czy ośrodek prowadzi zarówno detoks, jak i dalszą terapię?

Jeżeli pacjent potrzebuje najpierw stabilizacji, warto wiedzieć, co stanie się po zakończeniu tego etapu.

Jak wygląda program terapeutyczny?

Warto wiedzieć, ile odbywa się zajęć, czy prowadzona jest terapia indywidualna i grupowa oraz w jaki sposób planowana jest dalsza praca.

Czy program uwzględnia indywidualną sytuację?

Rodzaj używanej substancji jest ważny, ale to nie jedyna informacja. Istotne są również historia uzależnienia, wcześniejsze leczenie, sytuacja rodzinna i inne problemy pacjenta.

Co dzieje się po zakończeniu pobytu?

Dobrze, jeżeli już podczas terapii powstaje plan dalszego postępowania.

Jaką rolę może odgrywać rodzina?

Bardzo często to właśnie rodzina jako pierwsza szuka informacji o możliwości leczenia.

Bliscy mogą pomóc w:

• znalezieniu placówki,
• zebraniu informacji,
• rozmowie o konsekwencjach używania,
• przygotowaniu do przyjęcia,
• organizacji formalności,
• dalszym wspieraniu procesu leczenia.

Nie mogą jednak wykonać terapii za osobę uzależnioną.

Rodzina również może potrzebować pomocy w zrozumieniu własnej roli. Wieloletnie funkcjonowanie obok osoby uzależnionej często prowadzi do przejmowania jej obowiązków, ukrywania konsekwencji używania albo ciągłego kontrolowania jej zachowania.

Dlatego proces leczenia warto traktować szerzej niż tylko jako kilkutygodniowy pobyt jednej osoby w placówce.

Co dzieje się po zakończeniu odwyku?

Wyjście z ośrodka nie powinno oznaczać zakończenia pracy nad uzależnieniem.

Po powrocie do codziennego życia ponownie pojawiają się:

• stres,
• konflikty,
• dawne znajomości,
• miejsca związane z używaniem,
• dostęp do narkotyków,
• trudne emocje,
• sytuacje zwiększające ryzyko nawrotu.

Dlatego jeszcze przed zakończeniem terapii warto ustalić dalszy plan.

Może obejmować kontynuację terapii, grupy wsparcia, dalszy kontakt ze specjalistami oraz konkretne sposoby reagowania na pojawienie się głodu lub kryzysu.

Celem odwyku nie jest więc wyłącznie doprowadzenie do tego, aby pacjent przez czas pobytu nie używał narkotyków. Znacznie ważniejsze jest przygotowanie do utrzymywania zmiany po powrocie do normalnego życia.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna?

Nie każdy kryzys związany z używaniem narkotyków powinien rozpoczynać się od standardowej rozmowy z ośrodkiem.

Jeżeli występują objawy mogące wskazywać na bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia, takie jak:

• utrata albo poważne zaburzenia świadomości,
• problemy z oddychaniem,
• drgawki,
• bardzo silne pobudzenie,
• podejrzenie przedawkowania,
• zachowania zagrażające pacjentowi lub innym osobom,

priorytetem jest pilna pomoc medyczna.

Dopiero po ustabilizowaniu stanu można planować dalsze leczenie uzależnienia.

Najczęściej zadawane pytania o odwyk narkotykowy

Czy odwyk narkotykowy i detoks narkotykowy to to samo?

Nie do końca. Detoks dotyczy przede wszystkim etapu odstawienia substancji i stabilizacji pacjenta. Odwyk może być rozumiany szerzej jako cały proces obejmujący również dalszą terapię uzależnienia.

Czy każdy pacjent musi przejść detoks?

Nie. Decyzja zależy od aktualnego stanu, rodzaju używanych substancji i przebiegu uzależnienia. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia potrzebna jest indywidualna ocena sytuacji.

Czy sam detoks wystarczy, aby wyjść z narkomanii?

Detoks może pomóc przerwać używanie i przejść przez pierwszy etap odstawienia, ale nie zastępuje terapii dotyczącej mechanizmów uzależnienia.

Czy można przygotować się do odwyku samodzielnie?

Warto przede wszystkim zebrać informacje dotyczące przyjmowanych substancji, leków, wcześniejszych prób leczenia i stanu zdrowia. Sposobu odstawienia nie należy natomiast ustalać samodzielnie, jeżeli istnieje ryzyko komplikacji.

Czy rodzina może skontaktować się z ośrodkiem przed osobą uzależnioną?

Tak. Bardzo często to właśnie bliscy wykonują pierwszy telefon i chcą dowiedzieć się, co mogą zrobić oraz jaka forma pomocy może być odpowiednia.

Czy powrót do narkotyków po wcześniejszej terapii oznacza, że leczenie nie ma sensu?

Nie. Nawrót oznacza konieczność ponownej oceny sytuacji i sprawdzenia, jakie czynniki doprowadziły do powrotu do używania. Wcześniejsze doświadczenia z terapii mogą pomóc lepiej zaplanować kolejny etap leczenia.

Od czego zacząć?

Jeżeli używanie narkotyków przestało być sytuacją sporadyczną, pojawiła się utrata kontroli albo kolejne próby odstawienia nie przynoszą trwałej zmiany, warto potraktować problem jako wymagający profesjonalnej oceny.

Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czy potrzebny jest najpierw detoks, czy można od razu rozpocząć terapię. Pierwsza rozmowa z placówką powinna służyć właśnie ustaleniu właściwego kolejnego kroku.