Dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych (DDD)

Dom. To słowo powinno kojarzyć się z miłością, poczuciem bezpieczeństwa, zaufaniem i wsparciem. Niestety wielu rodziców nie wywiązuje się należycie ze swojej roli, co ma wpływ na ich dzieci nawet w dorosłym życiu.

Skupiamy się nie tylko na pomocy osobom bezpośrednio uwikłanym w sidła nałogu, ale również dorosłym dzieciom z rodzin dysfunkcyjnych, czyli z rodzin, w których zaburzenia często (choć nie zawsze) wiążą się z uzależnieniem jednego z jej członków. Wiemy, że podczas choroby osoby cierpią również jej przyjaciele oraz bliscy, a zwłaszcza dzieci, które dorastają w niezdrowej atmosferze.

Dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych (inaczej DDD) to termin przyjęty do określania dojrzałych już osób, które wzrastały w rodzinach o zaburzonej równowadze, hierarchii wartości, braku akceptacji. Pomagamy im odnaleźć się w środowisku, a często także zwalczyć lęki lub pomóc w walce z własnym nałogiem. Poniżej zebraliśmy wartościowe informacje o tym, kim są dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych.

Rola rodziny w kształtowaniu osobowości dziecka

Rodzina pełni w rozwoju człowieka istotną rolę – kształtuje ona osobowość jej członków oraz sposób, w jaki będą się zachowywali. Fundamentalną potrzebą dzieci jest nawiązanie z rodziną więzi emocjonalnej. Tylko w ten sposób można je uchronić przed zaburzeniami osobowości i modelować ich charakter.

Prawidłowo funkcjonująca rodzina powinna zapewniać dziecku bezpieczeństwo i spokój, zaspokajać jego potrzeby emocjonalne – przynależności i akceptacji – szanować jego autonomię oraz prawo do wyrażania własnego zdania. Dziecko jest nie tylko postronnym obserwatorem rejestrującym najbliższą rzeczywistość, ale i bezpośrednim uczestnikiem wydarzeń. W przyjaznym klimacie rodzinnym uczy się, jak wyrażać emocje, budować kontakty z innymi, negocjować, przekonywać do własnych racji.

Co to jest rodzina dysfunkcyjna?

Rodzina dysfunkcyjna to taka, w której dziecko nie otrzymuje od rodziców należytej opieki. W kluczowych etapach rozwoju potrzebuje ono uwagi i wsparcia emocjonalnego. Jeśli go nie uzyskuje, może to nieść ze sobą konsekwencje w przyszłości. W rodzinie dysfunkcyjnej dziecko jest ranione emocjonalnie, fizycznie bądź psychicznie. Panują w niej też zaburzenia spowodowane nałogiem jednego lub obojga opiekunów. Rodzic, który jest uzależniony od alkoholu, narkotyków, leków, gier komputerowych czy hazardu, nie zapewnia dziecku niezbędnego wsparcia emocjonalnego. 

Innym powodem, który powoduje dysfunkcję rodziny, jest fanatyzm religijny, zaburzenia psychiczne lub bezustanne konflikty między rodzicami bądź między rodzicem a dzieckiem. Nieletni może też być pozbawiony troskliwej opieki, gdy małżonkowie są po rozwodzie lub separacji, albo pracują za granicą. Pracoholizm rodzica również ma negatywny wpływ na dziecko. Zdarza się, że spędza on poza domem tyle czasu, że widzi się ze swoim dzieckiem bardzo krótko w ciągu dnia i nie ma kiedy nawiązać z nim głębszej relacji. 

W rodzinie każdy ma określoną rolę. Jeśli rodzice przejawiają niewłaściwe postawy rodzicielskie, zostaje zaburzony kontakt między nimi a dziećmi. Nieletni nie powinny być powiernikami rodziców, przejmować ich obowiązków ani mieć poczucia, że muszą sobie zasłużyć na ich miłość.

Przyczyny patologii rodzinnej

Przyczyny patologii rodzinnej mogą mieć podłoże biologiczne lub społeczne. Za zjawiska patologiczne utrudniające właściwy rozwój dziecka uważa się:

• alkoholizm,
• narkomanię,
• przestępczość,
• konflikt w rodzinie,
• nieporadność wychowawczą,
• trudne warunki materialne,
• bezrobocie,
• choroby i zaburzenia psychiczne,
• prostytucję,
• rozboje,
• gry hazardowe,
• przemyt,
• włóczęgostwo,
• unikanie uczciwej pracy.

Wskazane czynniki najczęściej nakładają się na siebie. Samo leczenie alkoholizmu czy innej przypadłości u osoby, u której występuje problem, może nie wystarczyć, aby uzdrowić sytuację rodzinną. W wyniku patologicznych działań następuje trwały rozkład współżycia wewnątrz rodziny, realne zerwanie więzi rodzicielskiej i małżeńskiej. Dziecko kształtujące swoja osobowość w środowisku, gdzie pojawiają się tego typu problemy, nie jest zdolne do uspołecznienia się. Staje się świadkiem sytuacji, gdzie rodzice wchodzą w kolizję z prawem i zasadami moralnymi. Korzysta ze wzorców wyniesionych z domu.

Dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych

Dzieci, które wychowywały się w dysfunkcyjnych rodzinach, były narażone na stałe odczuwanie niepokoju, stresu i pozbawione poczucia miłości i bezpieczeństwa. Taka sytuacja prowadzi do ran emocjonalnych i psychicznych. Często zmagają się z problemami nawet w dorosłym życiu. Przede wszystkim, zaburzone jest ich poczucie własnej wartości. Z tego powodu mogą unikać kłótni i nie reagować, nawet gdy coś się dzieje wbrew ich woli. Osoby z rodzin dysfunkcyjnych mogą mieć problem z nawiązywaniem relacji, wyrażaniem swoich uczuć i lęk przed wchodzeniem w nowe związki. Nie zawsze też odnajdują się w roli rodzica, bo nie widziały w domu rodzinnym właściwych wzorców. Gdy rodzic jest niedostępny na poziomie emocjonalnym, dziecko uczy się wypierać własne potrzeby. W dorosłym życiu może to skutkować tym, że taki człowiek bagatelizuje swoje odczucia, a jednocześnie jest nadwrażliwy na potrzeby innych. Nietrudno się domyślić, że takie osoby często są wykorzystywane przez innych. Dziecko pozbawione wsparcia jako dorosła osoba może przejawiać nadmierny lęk przed popełnieniem błędu, w związku z czym będzie unikać różnych zadań lub przeciągać je w czasie. Strach przed porażką może być dla takiej osoby paraliżujący. Odczuwanie ciągłego niepokoju, pustki czy napięcia emocjonalnego może prowadzić do różnego rodzaju dolegliwości psychosomatycznych.

Funkcjonowanie rodziny patologicznej

Rodzina patologiczna niekiedy broni się przed dostępem do swoich problemów osób trzecich, uniemożliwiając udzielenie jej jakiejkolwiek pomocy. Większość elementów jej działalności wychowawczej różni się znacznie od poziomu tych, które tworzy rodzina normalna, np. rodzice nie tylko akceptują, ale i zachęcają dzieci do kradzieży, ponieważ jest to ich sposób na zdobycie środków do życia.

Kiedy dziecko ze strony najbliższych nie ma zapewnionych potrzeb fizjologicznych i bezpieczeństwa, nie jest w stanie realizować potrzeb wyższego rzędu, jak np. potrzeby akceptacji, miłości lub przynależności. Dziecko całą swoją energię skupia na przetrwaniu trudnej sytuacji, niejako dziedzicząc taki stan rzeczy. Przez to w dorosłym życiu często powtarza niewłaściwą drogę życiową swoich rodziców.

Gdy rodzina nie zapewnia dziecku opieki, wsparcia, miłości, ani nie zaspokaja jego potrzeb biologicznych i emocjonalnych, dochodzi do dysfunkcji – zachowań o charakterze patologicznym. Rodzina dysfunkcyjna nie spełnia swych zadań względem dzieci, a przyczyną dysfunkcji są zachowania rodzica.

Rodzina dysfunkcyjna to między innymi:

• rodzina z problemem alkoholowym,
• rodzina z problemem wykorzystywania seksualnego,
• rodzina z terrorem psychicznym (przemoc emocjonalna),
• rodzina z przemocą fizyczną,
• rodzina z przewlekłą chorobą, przy czym chory obarcza winą za swój stan domowników, staje się postacią centralną w rodzinie, terroryzuje ją, wymusza pewne zachowania.

Jednak dysfunkcje w rodzinie mają związek nie tylko z używkami, przemocą fizyczną i niskim statusem materialnym rodziny. Wiążą się zarówno z brakiem pozytywnych uczuć, jak i z ich nadmiarem. W obu przypadkach dochodzi do zaburzenia równowagi, złamania zasady „złotego środka” w wychowaniu. Niekorzystny stosunek emocjonalny rodziców do dziecka może przejawiać się w następujący sposób:

• postawa akceptacji przypadkowej,
• koncentracja nadmiernie opiekuńcza,
• koncentracja nadmiernie wymagająca,
• unikanie odtrącające,
• unikanie zaniedbujące.

Dorastanie w rodzinie dysfunkcyjnej a rozwój dziecka

Wszystkie z podanych postaw zakłócają u dziecka poczucie bezpieczeństwa i wewnętrzny spokój. Dorastanie w rodzinie dysfunkcyjnej może być przyczyną nieodwracalnych zmian w psychice dziecka, zaniżonych osiągnięć w szkole, braku aspiracji i planów życiowych, jak również nieumiejętności budowania w przyszłości trwałych związków uczuciowych. Brak pozytywnych wzorców wyniesionych z domu rodzinnego może być przyczyną braku wiary w siebie, poczucia własnej wartości, umiejętności współdziałania w społeczeństwie. Niewłaściwymi oddziaływaniami w dzieciństwie, które powodują wymienione wyżej zaburzenia, są m.in.:

• bezpośrednia lub pośrednia dominacja,
• obojętność,
• niekonsekwentne postępowanie,
• brak poszanowania indywidualnych potrzeb dziecka,
• poniżanie go,
• okazywanie mu zbyt wiele podziwu lub jego brak,
• zmuszanie do stawania po czyjejś stronie w sporach między rodzicami,
• nadopiekuńczość,
• izolowanie od rówieśników,
• niesprawiedliwość.

Zachowania te prowadzą do niezaspokojenia podstawowych potrzeb i zakłócenia poczucia bezpieczeństwa, co ma wpływ na przyszłe dorosłe życie. Na skutek wymienionych działań w rodzinie dysfunkcyjnej zacierane są granice pomiędzy pełnionymi rolami – dziecko przejmuje niektóre lub wszystkie zadania rodzica w zakresie odpowiedzialności za zaspokajanie własnych potrzeb. Wypracowuje ono szereg mechanizmów obronnych, ponieważ nie jest w stanie inaczej przetrwać rzeczywistości, w której jest zmuszone się wychowywać.

Gdy staje się dorosłe, nadal zmaga się ze skutkami swoich doświadczeń i może potrzebować dobrze poprowadzonej terapii dla dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych, by oduczyć się dalszego powielania niezdrowych schematów. Warto jednak wiedzieć, jakie zachowania mogą świadczyć o tym, że wskazane jest leczenie syndromu DDD.

Nadzieja dla dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych

Osoby wychowane w rodzinach dysfunkcyjnych nie są skazane na porażkę. Najważniejsze to nazwać i zrozumieć problem. Nie jest to oczywiście proste i nie zawsze da się to zrobić samemu. Aby uporać się z problemem, warto skorzystać z pomocy specjalisty. Dobry terapeuta udzieli wsparcia i wskaże właściwą drogę wyjścia z problemów. Potrzeba odwagi, by zrobić ten pierwszy krok i umówić się na konsultacje, ale z pewnością warto, bo można dzięki temu odnaleźć spokój i szczęście, na które zasługuje przecież każdy człowiek.]

Po czym poznać dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych?

Wśród trudności, z jakimi zmagają się dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych, wymienić trzeba przede wszystkim obniżone poczucie wartości, które powstrzymuje radość z odnoszonych sukcesów i sprzyja podważaniu wszelkich osiągnięć. Dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych mają często problemy z radzeniem sobie ze złością i lękiem, co z zewnątrz bywa odbierane jako nadmierna emocjonalność lub drażliwość. W rzeczywistości zaburzenia te mogą m.in. prowadzić do poczucia pustki, skłaniać do prokrastynacji, a nawet powodować uciążliwe objawy somatyczne.

DDD zwykle nie potrafią stawiać granic i wycofują się z sytuacji konfliktowych, bojąc się odrzucenia. Jednocześnie są często silnie przekonane o samowystarczalności, zatem unikają proszenia o pomoc i komunikowania swoich potrzeb. Z tych powodów mają często trudności w budowaniu zdrowych relacji, zwłaszcza związków partnerskich.

W naszym ośrodku specjalizujemy w udzielaniu pomocy dorosłym dzieciom z rodzin dysfunkcyjnych, w których przyczyną zaburzeń jest uzależnienie. Jeżeli podejrzewasz, że należysz do grupy DDD, skorzystaj z oferowanej pomocy – przeprowadzimy stosowny test diagnostyczny oraz wdrożymy odpowiednią terapię, zapewniając Ci stuprocentowe, profesjonalne wsparcie w procesie leczenia.

Kwalifikacja jako dorosłe dziecko z rodzin dysfunkcyjnych

W naszym ośrodku Droga do Domu, położonym w malowniczej okolicy niedaleko Wrocławia, kładziemy duży nacisk na diagnozę i indywidualne podejście do każdego pacjenta. Rozumiemy, że dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych mogą mieć specyficzne potrzeby i problemy, które wymagają szczególnej uwagi. Dlatego oferujemy specjalistyczne testy, które pozwalają na dokładne zrozumienie sytuacji życiowej i emocjonalnej pacjenta, co jest kluczowe dla skutecznego leczenia. Są one przeprowadzane przez doświadczonych psychologów i terapeutów, którzy mają szeroką wiedzę na temat dynamiki rodzin dysfunkcyjnych i ich wpływu na rozwój uzależnień. Dzięki temu jesteśmy w stanie stworzyć plan terapii, który jest dokładnie dostosowany do indywidualnych potrzeb każdego pacjenta, co znacząco zwiększa szanse na pełne wyzdrowienie i powrót do stabilnego życia.

Terapia dla dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych (DDD)

Terapia dla dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych pomaga zrozumieć i przetworzyć trudne doświadczenia z dzieciństwa. Dzięki niej możesz uświadomić sobie, w jaki sposób przeszłość wpływa na Twoje obecne życie, relacje i reakcje emocjonalne. W trakcie terapii uczysz się rozpoznawać destrukcyjne wzorce zachowań, które często powtarzają się w dorosłości, oraz wprowadzać zmiany sprzyjające zdrowiu psychicznemu. Efektem jest większa samoświadomość, poprawa samooceny, lepsze zarządzanie emocjami oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem.

Rozpoczęcie terapii jest możliwe na każdym etapie życia. Niezależnie od tego, kiedy zdecydujesz się na pracę nad sobą, możesz przepracować traumy z przeszłości i zrozumieć swoje potrzeby emocjonalne. To daje szansę na poprawę relacji, odbudowę poczucia bezpieczeństwa oraz rozwój osobisty. Pamiętaj, że nigdy nie jest za późno, aby podjąć działania sprzyjające Twojemu zdrowiu psychicznemu i lepszemu samopoczuciu.

Jakie nurty terapii stosuje się u pacjentów DDD?

W terapii dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych stosujemy różnorodne podejścia dopasowane do Twoich indywidualnych potrzeb. To m.in.:

• terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomaga zidentyfikować i zmienić negatywne wzorce myślenia i zachowania, które wpływają na codzienne funkcjonowanie,
• terapia psychodynamiczna – koncentruje się na odkrywaniu nieświadomych procesów, które kształtują Twoje obecne reakcje i wybory,
• terapia systemowa – bada relacje rodzinne i sposób, w jaki wpływają one na Twoje życie emocjonalne i społeczne.

Każde podejście daje Ci narzędzia do lepszego zrozumienia siebie i wprowadzania trwałych zmian w swoim życiu. Terapia indywidualna pozwala skupić się na Twoich osobistych doświadczeniach i potrzebach, podczas gdy systemowa umożliwia zrozumienie dynamiki rodzinnej i jej wpływu na Twoje funkcjonowanie.

Terapia grupowa dla DDD

Terapia grupowa dla dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych daje możliwość dzielenia się doświadczeniami w bezpiecznym środowisku. Spotkania grupowe pozwalają Ci zobaczyć, że nie jesteś sam w swoich przeżyciach i że inni uczestnicy mają podobne doświadczenia.

Podczas terapii grupowej możesz:

• uczyć się umiejętności interpersonalnych i budować zdrowsze relacje z innymi,
• korzystać ze wsparcia osób, które przeszły przez podobne sytuacje i potrafią zrozumieć Twoje emocje.

Grupa tworzy przestrzeń do wymiany doświadczeń, wspólnego uczenia się i wzmacniania motywacji do zmiany. Dzięki temu proces zdrowienia staje się bardziej zintegrowany, a efekty terapii – trwalsze.

Najczęściej zadawane pytania na temat DDD

Czym jest rodzina dysfunkcyjna i jak wpływa na rozwój dziecka?

Rodzina dysfunkcyjna to taka, w której brak jest stabilności emocjonalnej, wsparcia i zdrowych granic, często pojawia się przemoc, uzależnienia lub chroniczny stres. Dzieci wychowujące się w takim środowisku mogą rozwijać poczucie niepewności, lęk oraz trudności w budowaniu zdrowych relacji w dorosłym życiu.

Dlaczego dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych często mają obniżoną samoocenę?

Brak wsparcia i częste krytykowanie w dzieciństwie prowadzi do poczucia niewystarczalności i braku pewności siebie. W dorosłym życiu skutkuje to trudnościami w podejmowaniu decyzji, wyrażaniu potrzeb i stawianiu granic w relacjach.

Jaki związek ma współuzależnienie z sytuacją dorosłych dzieci z rodzin dysfunkcyjnych?

Dorosłe dzieci często uczą się nadmiernej kontroli lub podporządkowania wobec bliskich, co może prowadzić do współuzależnienia. W relacjach starają się „naprawiać” innych kosztem własnych potrzeb, powielając schematy z dzieciństwa.

Czy osoby z DDD mają podwyższone ryzyko uzależnień i dlaczego?

Tak, brak stabilności emocjonalnej i trudności w radzeniu sobie ze stresem mogą prowadzić do sięgania po alkohol, narkotyki lub inne nałogi. Uzależnienia często służą jako sposób na tłumienie emocji i traumatycznych wspomnień z dzieciństwa.

Po czym poznać, że jestem dorosłym dzieckiem z rodziny dysfunkcyjnej?

Charakterystyczne objawy to trudności w zaufaniu, lęk przed odrzuceniem, poczucie winy, nadmierna samokrytyka oraz problemy w budowaniu zdrowych relacji. Rozpoznanie często wymaga refleksji nad doświadczeniami z dzieciństwa i ich wpływem na dorosłe życie.

Czy w terapii DDD warto zaangażować również rodzinę?

Tak, jeśli to możliwe, włączenie rodziny pozwala przepracować zaległe konflikty, poprawić komunikację i zrozumienie doświadczeń pacjenta. Jednak główny proces terapii koncentruje się na samym dorosłym dziecku i jego własnym rozwoju.

W jaki sposób doświadczenia z dzieciństwa w rodzinie dysfunkcyjnej wpływają na dorosłe życie?

Doświadczenia te mogą powodować trudności w nawiązywaniu bliskich relacji, lęk przed porzuceniem, niską samoocenę oraz powielanie niezdrowych wzorców w pracy i związkach. Świadomość tych mechanizmów jest pierwszym krokiem do zmiany i budowania zdrowego życia.

Jak grupy wsparcia pomagają dorosłym dzieciom z rodzin dysfunkcyjnych?

Grupy wsparcia zapewniają bezpieczne środowisko, w którym można dzielić się doświadczeniami, otrzymać zrozumienie i poczucie przynależności. Pomagają także w nauce zdrowych wzorców zachowań, budowaniu pewności siebie i przełamywaniu izolacji emocjonalnej.